Radne chcą opłaty turystycznej w Oświęcimiu. Miasto odwiedziło 7,2 mln osób w pięć lat

Oświęcim odwiedziło w ciągu ostatnich pięciu lat ponad 7,2 miliona osób – to więcej, niż mieszka w całej Chorwacji, choć oczywiście nie mówimy tu o tych samych ludziach, tylko o skali ruchu, jaki generuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. Radne Agnieszka Komendera i Mariola Madej złożyły na ręce prezydenta Janusza Chwieruta formalny wniosek o zbadanie, czy miasto mogłoby – i powinno – wprowadzić tzw. opłatę miejscową, znaną szerzej jako opłata turystyczna lub klimatyczna. To danina, którą od lat pobierają setki miejscowości w Polsce i na świecie – od Zakopanego po Wenecję. Skala, która przestała rosnąć w oszałamiającym tempie Liczby przywołane we wniosku robią wrażenie same w sobie, ale ciekawiej robi się, gdy przyjrzeć się ich dynamice. Z ok. 563 tys. odwiedzających w 2021 roku ruch skoczył do 1,18 mln rok później – to wzrost o 110 procent, efekt odbicia po pandemicznym zapaści. Potem tempo systematycznie hamowało: +41 proc. w 2023 r., +10 proc. w 2024 r. i już tylko +7 proc. w 2025 r., gdy liczba gości sięgnęła niemal 1,95 miliona. Innymi słowy: gwałtowny, postpandemiczny boom się skończył, a Oświęcim wchodzi w fazę bardziej przewidywalnego, kilkuprocentowego wzrostu rok do roku. To dobra wiadomość dla każdego, kto miałby planować budżet miasta w oparciu o wpływy z turystyki – łatwiej prognozować coś, co rośnie stabilnie, niż coś, co rośnie skokowo. Do popularności miasta dokłada się coraz bogatsza baza noclegowa – hotele, hostele, apartamenty, pensjonaty – oraz walory, o których łatwo zapomnieć, myśląc wyłącznie o Muzeum: dolina Soły i Wisły, tereny zielone, rozwijająca się sieć tras rowerowych, dogodne położenie między Małopolską a Śląskiem i bliskość Energylandii w Zatorze, która ściąga do regionu kolejne rzesze turystów. Cały ten ruch to jednak nie tylko powód do satysfakcji, ale i twardy koszt: utrzymanie czystości, gospodarka odpadami, stan ulic i chodników, obsługa autokarów, oznakowanie, bezpieczeństwo publiczne. Radne argumentują, że dziś płacą za to głównie mieszkańcy, choć z efektów korzystają w dużej mierze osoby przyjezdne. Oświęcim – średniowieczny zamek Czym właściwie jest opłata miejscowa To fakultatywny podatek lokalny, uregulowany ustawą z 1991 roku – gmina sama decyduje, czy w ogóle chce go wprowadzić. Mogą go pobierać miejscowości o „korzystnych właściwościach klimatycznych, walorach krajobrazowych oraz warunkach umożliwiających pobyt” od osób, które zatrzymują się dłużej niż dobę w celach turystycznych czy wypoczynkowych. Wysokość stawki ustala rada gminy, nie może ona jednak przekroczyć limitu ogłaszanego co roku przez Ministra Finansów i Gospodarki – na 2026 rok to 3,46 zł za dobę w zwykłej miejscowości turystycznej, 4,89 zł na obszarze ochrony uzdrowiskowej i 6,67 zł w pełnoprawnym uzdrowisku. Pobiera ją zwykle inkasent – w praktyce właściciel hotelu, pensjonatu czy operator apartamentów – co radne wprost wskazują jako rozwiązanie, które w Oświęcimiu, z jego rozwijającą się bazą noclegową, dałoby się bez trudu wdrożyć. Sąsiad już to robi, i to od czterech lat Argument, który najmocniej pada we wniosku radnych, dotyczy sąsiedniej gminy Zator. Od 1 kwietnia 2022 roku pobiera ona opłatę miejscową od turystów odwiedzających Energylandię – miała ona zasilić budżet gminy o 200 tysięcy złotych już w pierwszym roku funkcjonowania. Od tego czasu stawkę kilkukrotnie podnoszono, w pewnym momencie do samego ustawowego maksimum. Jeśli licząca niespełna 4 tysiące mieszkańców gmina potrafi w ten sposób zbudować sobie dodatkowe źródło dochodu, pytanie o podobne rozwiązanie w znacznie większym i częściej odwiedzanym Oświęcimiu przestaje być abstrakcją. Warto jednak pamiętać o przestrodze płynącej z Zakopanego, gdzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że opłata klimatyczna była przez lata pobierana niezgodnie z prawem, bo miejscowość nie spełniała wymaganych norm jakości powietrza. To dokładnie ten punkt, który radne wpisały jako jeden z warunków wstępnych swojego wniosku – analizę danych o jakości powietrza w Oświęcimiu. Bez takiego sprawdzenia wprowadzenie opłaty mogłoby się skończyć podobnie kosztownym rozczarowaniem. Oświęcim – Synagoga Chewra Lomdej Misznajot  Ile to kosztuje gdzie indziej W samej Polsce różnice bywają spore, bo o stawce decyduje każda gmina z osobna. Dwutygodniowy pobyt czteroosobowej rodziny w Kołobrzegu, największym nadmorskim uzdrowisku, to dodatkowy koszt rzędu 373,52 zł. W Zakopanem – gdzie opłata wynosi 2 zł za dobę, choć jej legalność podważa wspomniany wyżej wyrok – ten sam pobyt kosztowałby zaledwie 112 zł. Na świecie mechanizmy są podobne, choć często bardziej wyśrubowane. Wenecja, odwiedzana rocznie przez ponad 30 milionów turystów, pobiera w szczycie sezonu 2026 roku od 5 do 10 euro za jednodniowy wstęp do historycznego centrum – wyłącznie w wybrane 60 dni między kwietniem a lipcem, i wyłącznie od osób, które nie zostają na noc. Barcelona i Amsterdam poszły inną drogą i obciążają nocleg – pierwsza liczy sobie 3,25 euro za dobę, drugi stosuje najwyższy w Europie podatek turystyczny, sięgający 12,5 procent wartości pobytu. Chorwacja różnicuje stawki sezonowo, do 2,65 euro za dobę w szczycie lata w Dubrowniku, a Wyspy Kanaryjskie od tego roku każą płacić nawet 25 euro za wejście na najbardziej oblegane szlaki górskie – środki mają zasilić tamtejsze parki narodowe. Wspólny mianownik wszystkich tych rozwiązań jest jeden: turyści współfinansują infrastrukturę, z której korzystają, zamiast obciążać nią wyłącznie mieszkańców. Miejsce Pamięci Auschwitz-Birkenau Bo ktoś i tak za to płaci Wniosek radnych to na razie prośba o analizę, nie gotowy projekt uchwały – i słusznie, bo diabeł, jak zwykle, tkwi w szczegółach: czy Oświęcim formalnie spełnia warunki ustawowe, ile realnie kosztuje obsługa ruchu turystycznego, jak duża jest baza noclegowa mogąca pełnić funkcję inkasenta. Ale pod tymi pytaniami kryje się jeszcze jedno, bardziej niewygodne: pytanie nie brzmi, czy ktoś zapłaci za obsługę blisko dwóch milionów gości rocznie, bo ktoś już płaci. Pytanie brzmi, kto? W ostatnich latach systematycznie rosną opłaty obciążające mieszkańców Oświęcimia. Stawka za odbiór odpadów komunalnych podniosła się z 32 złotych miesięcznie od osoby w 2024 roku, przez 35,50 zł w 2025, do 37,50 zł w roku bieżącym. Podatek od nieruchomości wzrósł o ponad 4 procent. Taryfy za wodę i ścieki zmieniały się zarówno w 2025, jak i w 2026 roku. Trzeba tu od razu uczciwie zaznaczyć: żadna z tych podwyżek nie jest wprost „podatkiem od turysty” – opłata za odpady musi ustawowo bilansować wyłącznie koszty obsługi śmieci mieszkańców, a taryfy wodociągowe ustala niezależny regulator, nie ma tu bezpośredniego mechanizmu przełożenia. Ale koszty sprzątania ulic, oznakowania, bezpieczeństwa i utrzymania infrastruktury dla milionów gości idą z tego samego, jednego budżetu miasta, z którego finansowane są też te coraz droższe usługi komunalne. Naczynia połączone rzadko kiedy działają inaczej. To rodzi pytanie, na które warto znać odpowiedź, zanim ktoś ogłosi kolejną podwyżkę: czy bez opłaty turystycznej to nie odwiedzający, tylko sami mieszkańcy Oświęcimia będą przez kolejne lata po cichu dopłacać – w rachunkach za śmieci, wodę i podatek od nieruchomości – do rozwoju, który napędzają miliony gości niekoniecznie zdających sobie z tego sprawę? Analiza, o którą wnioskują Komendera i Madej, może wreszcie dać na to konkretną, policzalną odpowiedź.