Żydowska mykwa spod oświęcimskich bulwarów. Unikat w skali Europy doczeka się muzeum za 10 mln zł

Estimated reading time: 8 minut W 2023 roku archeolodzy odkryli pod bulwarami w Oświęcimiu unikalną drewnianą mykwę z 1777 roku. Miasto planuje pawilon muzealny za 10 mln zł projektu Nizio Design International. Budowa w 2027 roku. Zielone Tarasy w Oświęcimiu Żydowska mykwa spod oświęcimskich bulwarów. Unikat w skali Europy doczeka się muzeum za 10 mln zł Przypadkowe odkrycie unikatu w skali Europy W 2023 roku podczas prac przy bulwarach nad Sołą w Oświęcimiu archeolodzy natrafili na coś niespodziewanego. Pod ziemią, tuż obok miejsca, gdzie niegdyś stała Wielka Synagoga, zachowały się szczątki drewnianej mykwy – rytualnej łaźni żydowskiej. Badania dendrochronologiczne przeprowadzone przez prof. Marka Krąpca z AGH wykazały, że mykwa powstała w 1777 roku i była następnie remontowana w 1786 i 1793 roku. Specjaliści oceniają, że jej początki mogą sięgać nawet XVII wieku. Prace archeologiczne w Oświęcimiu Skala odkrycia jest trudna do przecenienia. Drewniana konstrukcja zachowana jest w wyjątkowo dobrym stanie, a jej elementy utrzymały oryginalny układ. Nigdzie indziej w Europie nie zachowała się drewniana mykwa z tego okresu w takim stanie. Znalezisko uznawane jest za unikat w skali kontynentu. Opiekę nad zabytkiem Miasto Oświęcim powierzyło Muzeum Zamek w Oświęcimiu. Czym jest mykwa? Mykwa to w judaizmie nie tyle łaźnia w fizycznym sensie, ile przestrzeń przejścia. Zanurzenie w rytualnej wodzie – deszczowej lub źródlanej – oznacza duchowe oczyszczenie i wejście w nowy etap życia: po menstruacji, po ślubie, po kontakcie ze śmiercią, przed szabatem. Mykwa musi być zbudowana na ziemi, a woda musi pochodzić bezpośrednio z rzeki, źródła lub być deszczówką. Nie każdy basen może pełnić tę funkcję. Z oświęcimską mykwą wiąże się też chasydyzka legenda o trzech wielkich cadykach – Elimelechu z Leżajska, jego bracie Zusji z Annopola i Szlomie Bochnerze z Chrzanowa – którzy podczas XVIII-wiecznej wędrówki spotkali się właśnie w Oświęcimiu. Jeden z nich miał spędzić noc w tej mykwie. Oświęcim: widok na Sołę [1930] Biblioteka Narodowa 10 milionów złotych na pawilon przy ul. Berka Joselewicza Prezydent Oświęcimia planuje przeznaczyć około 10 milionów złotych z Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego na budowę pawilonu muzealnego eksponującego odkrytą mykwę. Budowa ma ruszyć w 2027 roku. Projekt pracowni Nizio Design International Architektoniczną oprawę dla tego wyjątkowego znaleziska opracował zespół pracowni Mirosława Nizio – Nizio Design International, doświadczonej w tworzeniu przestrzeni o szczególnym znaczeniu historycznym. W jej dorobku znajdują się między innymi Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie oraz Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej. Nizio Design International Dwukondygnacyjny, minimalistyczny pawilon o powierzchni blisko 600 metrów kwadratowych zostanie częściowo zatopiony w skarpie przy ulicy Berka Joselewicza. Na górnym poziomie znajdzie się ekspozycja, na dolnym zaplecze edukacyjne. Zewnętrzna architektura opiera się na minimalizmie i materialnej szczerości – elewacje operują rytmem, światłem i fakturą, nawiązując do naturalnych surowców i archeologicznego charakteru odkrycia. Kontrolowane otwarcia widokowe kierują uwagę ku sąsiedniemu Parkowi Pamięci, wzmacniając relację między architekturą a krajobrazem. Architekci opisują pawilon jako miejsce przejścia między współczesnością a historią. Nizio Design International Pawilon stanie w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Pamięci, zrealizowanego w miejscu zniszczonej na początku II wojny światowej Wielkiej Synagogi. Symboliczny park projektu pracowni NArchitekTURA – umieszczony na shortliście prestiżowej nagrody Miesa van der Rohe w 2022 roku – zbudowany jest z nieregularnie ułożonej mozaiki czterdziestu płyt z szarego piaskowca, będącego odpadem przemysłowym. Zamknięte w obrysie rzutu dawnej bożnicy płyty prowadzą do ekspozytora z historią synagogi, sadzawki wodnej i żyrandola będącego kopią artefaktu znalezionego podczas prac archeologicznych. Nizio Design International Gdzie na świecie można zobaczyć historyczne mykwy? Oświęcim dołączy do nielicznej grupy europejskich miast, gdzie zachowały się historyczne mykwy dostępne dla zwiedzających. Najstarsze i najsłynniejsze znajdują się w Niemczech. Mykwa w Spirze pochodzi z początku XII wieku i jest najlepiej zachowaną tego typu budowlą w Europie – schody prowadzą dziesięć metrów pod ziemię. Spira, Wormacja i Moguncja tworzą razem ShUM, wpisane w 2021 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W 2023 roku na tę samą listę trafił średniowieczny kompleks żydowski w Erfurcie, którego sercem jest mykwa z XIII wieku. Nizio Design International W Polsce mykwy zachowały się między innymi w Krakowie, Łodzi, Lublinie i Leżajsku, choć ich dostępność dla turystów jest zróżnicowana. Oszpicin wraca na mapę żydowskich podróży Coraz więcej wycieczek żydowskich – przyjeżdżających głównie z Izraela, Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej – traktuje oświęcimskie bulwary nie jako punkt tranzytowy w drodze do Auschwitz-Birkenau, lecz jako cel sam w sobie. Grupy odwiedzają Muzeum Żydowskie Oszpicin, Synagogę Chewra Lomdej Misznajot i Cafe Bergson, nocując w centrum miasta. Nizio Design International Przed wojną Żydzi stanowili ponad połowę mieszkańców Oświęcimia. Po Zagładzie ocalało zaledwie kilka osób. Ostatni z nich – Szymon Kluger – zmarł w 2000 roku. Drewniana mykwa spod bulwarów jest jednym z niewielu materialnych śladów ich obecności – obecności, która przez wieki definiowała to miasto bardziej niż cokolwiek innego. Nizio Design International Pawilon przy ulicy Berka Joselewicza stanie niedaleko Parku Pamięci Wielkiej Synagogi i Muzeum Żydowskiego Oszpicin. Razem tworzą coraz pełniejszą narrację o tym, czym Oświęcim był przed wojną. Bo Auschwitz można zrozumieć tylko wtedy, gdy wie się, co zostało zniszczone. Nizio Design International Nizio Design International Nizio Design International Nizio Design International Strona główna